Szerokie plany należą do najczęściej stosowanych sposobów kadrowania w filmowaniu. Ten przewodnik wyjaśnia, czym jest szeroki plan, jakie są jego główne typy, czym się różnią oraz jakie są znane filmowe przykłady każdego z nich.
Czym jest szeroki plan?
Szeroki plan (WS) obejmuje postać od stóp do głów, pokazując jednocześnie dużą część otaczającego środowiska. Informuje widzów, gdzie rozgrywa się scena, jak bohaterowie odnoszą się do przestrzeni, i określa skalę, zanim pojawią się bliższe ujęcia.
We współczesnym filmowaniu szerokie plany planuje się tak, aby pełniły kilka funkcji. Ustanawiają relacje przestrzenne w kadrze, nadają scenie tempo, dając widzom przestrzeń na odbiór spokojnej lub chaotycznej scenerii, a także mogą sugerować elementy fabuły, które pojawią się później.
Jakie są główne typy szerokich planów?
Szerokie plany można podzielić na kilka typów. Każdy z nich służy innemu celowi narracyjnemu.
1. Ujęcie ustanawiające
Ujęcie ustanawiające określa miejsce lub czas akcji sceny. Jego celem jest zorientowanie widzów przed rozpoczęciem akcji, zwykle poprzez ukazanie szerokiego planu miejsca.
Znanym przykładem szerokiego planu służącego do ustanowienia miejsca akcji jest początek filmu Gwiezdne wojny: Część IV - Nowa nadzieja, gdzie kamera przesuwa się w dół od przestrzeni kosmicznej, ukazując planety i przelatujący nad nią imperialny niszczyciel gwiezdny.
2. Szeroki plan / pełny plan
Standardowy szeroki plan, nazywany również pełnym planem, obejmuje postać tak, aby widoczna była cała sylwetka. Pokazuje także znaczną część tła, zapewniając kontekst zarówno dla bohatera, jak i miejsca.
Przykładem szerokiego planu są liczne sceny z trylogii Władca Pierścieni, w których Gandalf jest pokazany w całości na tle rozległych krajobrazów.
3. Ekstremalnie szeroki plan
Ekstremalnie szeroki plan (EWS) jeszcze bardziej rozszerza kadr, przez co obiekt wydaje się bardzo mały lub w ogóle niewidoczny. Takie ujęcia podkreślają skalę miejsca i osadzają historię w szerszym kontekście.
Klasycznym przykładem ekstremalnie szerokiego planu są sekwencje pustynne w filmie Lawrence z Arabii, w których główny bohater staje się małą postacią na tle rozległego krajobrazu, co podkreśla jego izolację.
4. Ujęcie master
Ujęcie master rejestruje całą scenę od początku do końca z jednej pozycji kamery, obejmującej wszystkich uczestniczących w niej bohaterów. Daje montażystom ciągłą bazę, do której mogą wracać podczas przeplatania go z bliższymi ujęciami, takimi jak plany średnie i zbliżenia.
Ujęcia master to standardowa praktyka w większości produkcji narracyjnych. Często myli się je z długimi ujęciami lub „onerami”, które śledzą akcję jednym nieprzerwanym ruchem, jednak ujęcie master definiuje się przez objęcie całej sceny, a nie przez ruch kamery.
5. Ujęcie kowbojskie
Ujęcie kowbojskie, znane również jako ujęcie amerykańskie, jest technicznie średnio-dalekim ujęciem, które obejmuje postać od głowy do mniej więcej połowy uda. Często zalicza się je do szerokich ujęć. Ten sposób kadrowania stał się popularny w westernach, ponieważ pokazuje jednocześnie twarze postaci i ich broń w kaburach.
Znanym przykładem są sceny strzelaniny w Za garść dolarów z Clintem Eastwoodem, w których kadr obejmuje jednocześnie broń i całą sylwetkę.
Szerokie ujęcie a pełny plan i ekstremalnie szerokie ujęcie: czym się różnią?
| Rodzaj ujęcia | Jak duża część obiektu jest widoczna | Główny cel | Przykład filmowy |
|---|---|---|---|
| Ekstremalnie szerokie ujęcie (EWS) | Obiekt jest bardzo mały lub nieobecny | Pokazuje skalę, odległość lub izolację | Sceny pustynne w Lawrence z Arabii |
| Ujęcie ustanawiające | Często przedstawia wyłącznie lokalizację | Określa miejsce i czas przed rozpoczęciem sceny | Otwierające ujęcie przestrzeni we Gwiezdnych wojnach: Nowej nadziei |
| Szerokie ujęcie / pełny plan | Cała sylwetka, od stóp do głowy, wraz z otoczeniem | Pokazuje jednocześnie postać i otoczenie | Gandalf w ujęciach krajobrazowych we Władcy Pierścieni |
| Ujęcie master | Wszystkie postacie w scenie | Zapewnia montażystom ciągłą bazę dla sceny | Pełne pokrycie sceny na planie |
| Ujęcie kowbojskie (średnio-dalekie) | Od głowy do połowy uda | Pokazuje jednocześnie twarze i broń w kaburach | Sceny strzelaniny w Za garść dolarów |
Który obiektyw najlepiej sprawdza się w szerokich ujęciach?
Szerokokątne i standardowe ogniskowe, mniej więcej od 24 mm do 50 mm dla pełnej klatki, są często wybierane do szerokich ujęć. W kinie obiektywy anamorficzne są również szeroko stosowane, ponieważ rejestrują szersze poziome pole widzenia i zachowują szczegóły w panoramicznych proporcjach obrazu, a także tworzą poziome flary i owalny bokeh.
SIRUI Saturn V2 to seria anamorficznych obiektywów do pełnej klatki ze współczynnikiem ścisku 1,6x, która po rozciągnięciu obrazu i przycięciu kadru zapewnia panoramiczne proporcje około 2,39:1. Zakres przysłony T2.9–T16 sprawdza się zarówno w scenach przy słabym oświetleniu, jak i przy przymkniętej przysłonie w ujęciach krajobrazowych, a obiektyw można obrócić o 90°, aby przełączać się między filmowaniem w poziomie i w pionie. Twórcom, którzy chcą uzyskać anamorficzny wygląd w szerokich ujęciach przy ograniczonym budżecie, seria SIRUI Saturn z włókna węglowego oferuje ten sam współczynnik ścisku 1,6x w ogniskowych 35 mm, 50 mm i 75 mm.
Końcowe przemyślenia
Szerokie ujęcia pomagają określić miejsce, pokazać skalę i zapewnić montażystom solidną bazę dla każdej sceny. Znajomość różnic między ekstremalnie szerokimi ujęciami, ujęciami ustanawiającymi, pełnymi ujęciami, ujęciami master i ujęciami kowbojskimi ułatwia planowanie materiału, który wspiera opowieść. Aby uzyskać panoramiczny, filmowy wygląd takich ujęć, praktycznym rozwiązaniem jest obiektyw anamorficzny, taki jak seria SIRUI Saturn.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest szerokie ujęcie w filmie?
Szerokie ujęcie pokazuje obiekt lub osobę od stóp do głów i obejmuje dużą część otoczenia. Pokazuje, gdzie rozgrywa się scena i jak postać odnosi się do otaczającej jej przestrzeni, dlatego często otwiera scenę, po czym pojawiają się bliższe ujęcia.
Jaka jest różnica między szerokim ujęciem a pełnym ujęciem?
Te dwa terminy są często używane zamiennie. W obu przypadkach widać całą sylwetkę obiektu lub osoby. Niektórzy filmowcy używają określenia „full shot”, gdy obiekt lub osoba zajmuje większość wysokości kadru, a „wide shot”, gdy wokół niego lub niej widać więcej tła.
Czym jest ekstremalnie szerokie ujęcie?
Ekstremalnie szerokie ujęcie (EWS) pokazuje bardzo duży obszar, a osoba lub obiekt w kadrze jest niewielki albo w ogóle go nie widać. Służy do ukazania skali, odległości lub odosobnienia, na przykład pojedynczej postaci przemierzającej pustynię albo panoramy miasta przed rozpoczęciem sceny.
Czy szerokie ujęcie jest tym samym co long shot?
Tak, w większości terminologii filmowej long shot (LS) i wide shot (WS) oznaczają ten sam rodzaj kadrowania. „Long shot” to starszy termin z początków kina, natomiast „wide shot” jest częściej używany na współczesnych planach filmowych i w listach ujęć.
Czy szerokie ujęcie jest tym samym co ujęcie szerokokątne?
Nie całkiem. Szerokie ujęcie opisuje, jak duża część sceny znajduje się w kadrze, podczas gdy ujęcie szerokokątne opisuje użyty obiektyw. Szerokie ujęcie można nakręcić szerokokątnym obiektywem z bliska albo dłuższym obiektywem z większej odległości.
Jaki obiektyw jest najlepszy do szerokich ujęć?
Często wybiera się szerokie i standardowe ogniskowe, mniej więcej od 24 mm do 50 mm w pełnej klatce. Obiektywy anamorficzne są również powszechnie używane, ponieważ rejestrują szersze pole widzenia w poziomie i po rozciągnięciu obrazu zapewniają panoramiczne proporcje, takie jak 2.39:1.
