Postać na pierwszym planie jest ostra, podczas gdy osoba za nią pozostaje rozmyta. Potem, bez cięcia, ostrość przesuwa się na tył kadru i widz dostrzega to, czego bohaterka jeszcze nie zauważyła. To ujęcie z przeniesieniem ostrości. Wśród rodzajów ruchu kamery, z których korzystają filmowcy, jest to nietypowy przykład: kamera wcale nie musi się poruszać. Płaszczyzna ostrości przesuwa się z jednego obiektu na drugi, a wzrok widza podąża za nią. W tym poradniku wyjaśniamy, czym jest ujęcie z przeniesieniem ostrości, czym różni się od zmiany punktu ostrości i jak wykonać takie ujęcie krok po kroku.
Czym jest ujęcie z przeniesieniem ostrości?
Ujęcie z przeniesieniem ostrości to pojedyncze ujęcie, w którym ostrość zostaje celowo przeniesiona z jednego obiektu na inny, znajdujący się w innej odległości od kamery. Jeden obiekt staje się rozmyty, a drugi ostry, dzięki czemu uwaga widza kierowana jest bez cięcia.
Technika ta nazywana jest również przenoszeniem ostrości, a jej rezultat określa się czasem jako ujęcie z przeniesieniem ostrości. Wymaga małej głębi ostrości. Gdy ostry jest tylko wąski wycinek sceny, przeniesienie ostrości z jednego obiektu na drugi jest wyraźnie widoczne na ekranie. Jeśli wszystko, od pierwszego planu po tło, jest już ostre, przeniesienie ostrości staje się znacznie mniej zauważalne, ponieważ brakuje wyraźnego kontrastu między ostrymi i rozmytymi obszarami, który kierowałby uwagę widza.
Poniższe dwa kadry pochodzą z tego samego nieprzerwanego ujęcia. W pierwszym ostrość jest ustawiona na pierwszym planie. W drugim została przeniesiona na kobietę czytającą na kanapie, a pierwszy plan jest rozmyty.
Poniższy film pokazuje, jak wygląda i jakie wrażenie sprawia przeniesienie ostrości w prawdziwym ujęciu.
Przeniesienie ostrości a zmiana punktu ostrości: czym się różnią?
Zmiana punktu ostrości polega na regulowaniu ostrości podczas nagrywania. Często jest niewidoczna dla widza i służy utrzymaniu ostrości na poruszającym się obiekcie, gdy zmienia się jego odległość od kamery. Przeniesienie ostrości to zmiana punktu ostrości, która ma być zauważona, ponieważ sama zmiana przekazuje widzom pewną informację.
Wielu filmowców używa obu tych określeń zamiennie, a najważniejszą różnicą jest zamierzony efekt. Gdy aktor idzie w stronę kamery, zmiana punktu ostrości utrzymuje ostrość na jego twarzy i powinna pozostać niezauważona. Gdy ostrość przeskakuje z dzwoniącego telefonu na osobę, która się w niego wpatruje, widz ma to zauważyć — i właśnie wtedy mamy do czynienia z przeniesieniem ostrości.
Dlaczego filmowcy stosują przeniesienie ostrości?
Przeniesienie ostrości kieruje uwagę widza w obrębie jednego kadru. Filmowcy wykorzystują je, aby ujawnić informacje, połączyć ze sobą dwie postacie lub obiekty, budować napięcie i przejść do kolejnego momentu opowieści bez zmiany ujęcia.
Ponieważ ujęcie pozostaje nieprzerwane, widzowie obserwują zmianę w czasie rzeczywistym, co dobrze sprawdza się w scenach, w których bohater coś sobie uświadamia.
Przykłady ujęć z przeniesieniem ostrości w filmach
- Absolwent (1967): W sypialni Elaine pani Robinson pojawia się w tle, nieostra, za uchylonymi drzwiami. Ostrość zostaje przeniesiona z Elaine na twarz pani Robinson, a potem z powrotem na Elaine, gdy ta uświadamia sobie prawdę o romansie.
- Casino Royale (2006): W filmie przeniesienie ostrości pokazuje, co przyciąga uwagę Bonda — ostrość przesuwa się na obserwowane przez niego osoby i szczegóły.
No Film School omawia więcej przykładów przeniesienia ostrości w filmach i telewizji.
Jak wykonać ujęcie z przeniesieniem ostrości?
Aby wykonać ujęcie z przeniesieniem ostrości, ustaw małą głębię ostrości, umieść dwa obiekty w różnych odległościach, zaznacz punkt ostrości dla każdego z nich, a następnie płynnie obróć pierścień ostrości od jednego oznaczenia do drugiego, w tempie dopasowanym do sceny.
Krok 1: Ustaw małą głębię ostrości
Ustaw szeroko otwartą przysłonę i, jeśli pozwala na to kadrowanie, wybierz dłuższą ogniskową. Następnie rozsuń oba obiekty na tyle, by nie znalazły się w tej samej głębi ostrości, ale zachowaj między nimi odległość, która pozwoli na płynne przeniesienie ostrości. Zbyt duża odległość oznacza większy obrót pierścienia ostrości i trudniejsze do zsynchronizowania przejście. Umieść kamerę na statywie lub innym stabilnym podparciu, aby jedyną zmianą w ujęciu była ostrość.
Krok 2: Zmierz i zaznacz punkty ostrości
Ustaw ostrość na pierwszym obiekcie i zaznacz pozycję na pierścieniu ostrości albo na tarczy oznaczeń urządzenia follow focus, a następnie powtórz tę czynność dla drugiego obiektu. Dobrze sprawdza się taśma gaffer i marker suchościeralny, a skala odległości na obiektywie ułatwia szybkie ustawienie oznaczeń.
Krok 3: Wybierz sposób zmiany punktu ostrości
Możesz obracać pierścień ostrości ręcznie, ale urządzenie follow focus zapewnia płynniejszy i bardziej powtarzalny ruch, ponieważ napędza obiektyw przez zębatkę ostrości. W przypadku gimbali i szyn kamerowych bezprzewodowe urządzenie follow focus pozwala zmieniać ostrość bez dotykania zestawu.
Krok 4: Przećwicz tempo
Powiąż zmianę ostrości z wybranym sygnałem, takim jak kwestia dialogowa, spojrzenie lub dźwięk. Powolne przesunięcie nadaje scenie refleksyjny charakter, a szybki skok — poczucie pilności.
Krok 5: Sprawdź ostrość podczas odtwarzania
Korzystaj z podkreślania krawędzi w ostrości lub powiększenia podczas ustawiania oznaczeń, a potem obejrzyj każde ujęcie na największym dostępnym ekranie. Zwróć też uwagę na oddychanie obiektywu, czyli niewielką zmianę kadru podczas zmiany ostrości.
Jakie cechy obiektywu ułatwiają zmianę ostrości?
Obiektyw przystosowany do zmiany punktu ostrości ma długi zakres obrotu pierścienia ostrości, mechaniczny pierścień z zębatką współpracującą z urządzeniem follow focus, wyraźne oznaczenia odległości i równomierny opór. Takie cechy są standardem w większości obiektywów filmowych, ale rzadziej spotyka się je w fotograficznych obiektywach z autofokusem.
Zakres obrotu pierścienia ostrości to kąt obrotu potrzebny do przejścia od minimalnej odległości ostrzenia do nieskończoności. Wiele fotograficznych obiektywów z autofokusem ma krótki, sterowany elektronicznie zakres obrotu, natomiast obiektywy filmowe oferują dłuższy, mechaniczny obrót, zaprojektowany z myślą o powtarzalnym ręcznym ustawianiu ostrości. Dłuższy zakres rozkłada odległości na większej części pierścienia, dając więcej miejsca na precyzyjne trafienie w każde oznaczenie. Mechaniczne pierścienie ostrości sprawdzają się też lepiej przy powtarzalnym przenoszeniu ostrości, ponieważ obiektywy z elektronicznym sterowaniem ostrością mogą reagować różnie, zależnie od szybkości obrotu pierścienia. Przed wyborem zestawu warto również zrozumieć, czym obiektywy filmowe różnią się od fotograficznych.
Seria SIRUI Vision Prime to zestaw pełnoklatkowych stałoogniskowych obiektywów filmowych: modele 24 mm, 35 mm, 50 mm i 75 mm mają jasność T1.4, a obiektyw 15 mm — T1.6, zaś obiektyw makro 150 mm — T4. Każdy obiektyw oferuje szeroki, 270-stopniowy zakres obrotu ostrości i uzębienie 0.8 MOD zgodne ze standardowymi systemami follow focus. Całość zamknięto w lekkiej obudowie przystosowanej do pracy z gimbalem.
Do kamer Super 35 seria SIRUI Night Walker obejmuje obiektywy 16 mm, 24 mm, 35 mm, 55 mm i 75 mm, wszystkie o jasności T1.2, z 270-stopniowym zakresem obrotu ostrości i płynnie regulowaną przysłoną. Przysłona T1.2 zapewnia bardzo małą głębię ostrości, dzięki czemu każde przeniesienie ostrości jest wyraźnie widoczne. Zestaw stanowi ekonomiczny wybór na pierwszy zestaw obiektywów filmowych do kamer takich jak BMPCC.
Podsumowanie
Ujęcie z przeniesieniem ostrości kieruje uwagę widza bez cięcia i bez poruszania kamerą. Kluczowe są mała głębia ostrości, precyzyjnie oznaczone punkty ostrości i zmiana zsynchronizowana z opowieścią. Obiektyw o długim zakresie obrotu ostrości ułatwia trafianie w oznaczenia — niezależnie od tego, czy pracujesz z pełnoklatkową serią Vision Prime, czy z serią Super 35 Night Walker.
FAQ
Czy można przenosić ostrość za pomocą autofokusa?
Tak. Wiele aparatów bezlusterkowych pozwala dotknąć nowego obiektu na ekranie dotykowym i regulować szybkość przejścia autofokusa między obiektami. Smartfony również pozwalają zmieniać ostrość dotknięciem ekranu. Ręczne ustawianie ostrości nadal zapewnia największą kontrolę nad tempem i szybkością zmiany.
Jaka przysłona sprawdza się najlepiej przy przenoszeniu ostrości?
Najlepiej sprawdza się szeroko otwarta przysłona, ponieważ zapewnia małą głębię ostrości. Właściwe ustawienie zależy od ogniskowej i odległości do obiektów, ale im szerzej otworzysz przysłonę, tym bardziej widoczna będzie zmiana i tym precyzyjniej trzeba oznaczyć punkty ostrości.
Kto odpowiada za zmianę ostrości na planie filmowym?
Na profesjonalnym planie ostrość ustawia ostrzyciel, nazywany też pierwszym asystentem kamery (1st AC). Przy małych produkcjach ostrością często zajmuje się również operator kamery.
Czy przeniesienie ostrości jest ruchem kamery?
Nie w sensie fizycznym, ponieważ kamera może pozostawać nieruchoma. Przeniesienie ostrości często zalicza się do ruchów kamery, bo zmienia to, na co patrzy widz, i można je połączyć z panoramowaniem lub jazdą kamery.
