Jeśli czytałeś nasz przewodnik dla początkujących po przysłonie w fotografii, wiesz już, że liczba f opisuje szerokość otwarcia obiektywu oraz wpływa zarówno na ekspozycję, jak i głębię ostrości. Jednak po sięgnięciu po obiektyw filmowy zobaczysz na pierścieniu przysłony oznaczenie T1.4 lub T1.8 zamiast f/1.4. Obie liczby opisują przysłonę obiektywu, ale mierzą różne rzeczy. Oto czym różnią się wartości f-stop i T-stop oraz kiedy ta różnica ma znaczenie w przypadku zdjęć i filmów.
Czym jest f-stop?
Wartość f-stop to wartość obliczona: ogniskowa obiektywu podzielona przez średnicę jego otworu wejściowego (otworu widocznego od przodu obiektywu). Opisuje geometrię przysłony, a nie ilość światła, która rzeczywiście dociera do matrycy.
To właśnie oznacza liczba f na obiektywie. Obiektyw 50 mm z otworem wejściowym o średnicy 25 mm ma wartość f/2; po przymknięciu przysłony do momentu, gdy otwór ma około 3 mm szerokości, uzyskuje się wartość zbliżoną do f/16. Ponieważ liczba ta jest ilorazem, f/2 przepuszcza mniej więcej taką samą ilość światła w obiektywie 24 mm jak w obiektywie 85 mm, dlatego fotografowie mogą zmieniać obiektywy i zachować te same ustawienia.
Skala f-stop (f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6 itd.) została skonstruowana tak, aby każda pełna działka przysłony zmniejszała lub zwiększała ilość światła dwukrotnie. Przy takim objaśnieniu przysłony liczba stanowi przejrzysty, teoretyczny punkt odniesienia.
Poniższy film przedstawia praktyczne różnice między wartościami f-stop i T-stop oraz objaśnia stojącą za nimi matematykę.
Czym jest T-stop?
T-stop („transmission stop”) to wartość zmierzona. Informuje, ile światła obiektyw rzeczywiście przepuszcza do matrycy przy danej przysłonie, z uwzględnieniem strat wynikających z pochłaniania światła przez szkło i odbić na każdej powierzchni obiektywu.
Żaden obiektyw nie przepuszcza 100% padającego na niego światła. Każdy element pochłania niewielką ilość światła, a każda powierzchnia styku powietrza ze szkłem odbija jego niewielką część, nawet przy zastosowaniu nowoczesnych powłok. Obiektyw z wieloma elementami traci więcej światła niż prosta konstrukcja. Wartość T-stop to liczba f skorygowana o te straty: T = liczba f ÷ √(przepuszczalność). Obiektyw, który na papierze ma f/1.4 i przepuszcza około 80% padającego światła, osiąga w przybliżeniu T1.6.
Dlatego wartość T-stop jest zawsze równa wartości f-stop tego samego obiektywu lub nieco od niej wyższa. Producenci obiektywów filmowych testują każdy obiektyw i oznaczają pierścień przysłony wartościami T-stop, aby liczba odzwierciedlała rzeczywistą ekspozycję.
f-stop a T-stop: jaka jest rzeczywista różnica?
Wartość przysłony f-stop opisuje rozmiar otworu, natomiast T-stop określa ilość światła, która przez niego przechodzi. Jedna wartość ma charakter geometryczny, druga fotometryczny. Poniższa tabela podsumowuje najważniejsze informacje.
| f-stop | T-stop | |
|---|---|---|
| Co to jest | Ogniskowa ÷ średnica źrenicy wejściowej | Liczba przysłony skorygowana o zmierzoną utratę światła |
| Jak jest określana | Obliczana na podstawie konstrukcji obiektywu | Oznaczenie na obiektywie |
| Opisuje | Fizyczny rozmiar przysłony | Rzeczywiste światło docierające do matrycy |
| Kontroluje głębię ostrości? | Tak | Nie, opisuje wyłącznie ekspozycję |
| Typowe obiektywy | Obiektywy fotograficzne i hybrydowe | Obiektywy filmowe |
| Dopasowanie ekspozycji między obiektywami | Zbliżona, może się nieznacznie różnić | Stała dla różnych obiektywów przy tej samej wartości T-stop |
Czy T-stop wpływa na głębię ostrości?
Nie. Głębia ostrości zależy od fizycznego rozmiaru przysłony, który opisuje wartość f-stop, a także od ogniskowej, odległości od obiektu i rozmiaru matrycy. T-stop informuje jedynie o jasności.
W praktyce oznacza to, że obiektyw oznaczony jako T1.4 ma fizycznie nieco większy otwór niż f/1.4, ponieważ jego liczba przysłony jest nieco mniejsza od wartości T-stop. Jeśli planujesz ujęcie z bardzo małą głębią ostrości, kalkulatory i tabele głębi ostrości powinny korzystać z liczby przysłony. W przypadku ekspozycji bardziej miarodajna jest wartość T-stop. W większości sytuacji różnica wynosi ułamek działki przysłony, więc obiektyw o dużej jasności będzie wyglądać podobnie w obu oznaczeniach; warto ją śledzić dopiero wtedy, gdy potrzebujesz precyzyjnej kontroli.
Dlaczego obiektywy filmowe używają wartości T-stop zamiast f-stop?
Ekipa filmowa i wideo często zmienia obiektywy kilka razy w obrębie jednej sceny. Gdyby każdy obiektyw ustawiony na „f/2” zapewniał nieco inną jasność, każde cięcie powodowałoby skok ekspozycji, który kolorysta musiałby skorygować. Wartości T-stop eliminują ten problem: ustaw dowolny obiektyw z dopasowanego zestawu na T2, a jasność obrazu pozostanie taka sama.
To jeden z głównych powodów, dla których obiektyw filmowy jest skonstruowany inaczej niż obiektyw fotograficzny. Inne różnice zwykle obejmują zazębiony pierścień ostrości i przysłony do systemów follow focus, długi zakres obrotu pierścienia ostrości oraz pierścień przysłony bez kliku. Bezklikowa przysłona w filmowaniu pozwala płynnie regulować ekspozycję podczas ujęcia, na przykład gdy kamera przemieszcza się z zacienionego wnętrza w stronę jasnego okna, bez widocznego skoku jasności. Więcej o tych funkcjach przeczytasz w artykule co definiuje obiektyw filmowy.
Fotografowie rzadko potrzebują wartości T-stop. Pomiar światła w aparacie uwzględnia światło, które rzeczywiście dociera do matrycy, dlatego niewielkie różnice w transmisji są zwykle automatycznie kompensowane podczas fotografowania.
Jak oceniane są obiektywy SIRUI: f-stop czy T-stop?
SIRUI ocenia każdy obiektyw zgodnie z jego przeznaczeniem.
Wartości przysłony (obiektywy fotograficzne i hybrydowe z autofokusem):
- Aurora 35 mm i 85 mm F1.4: pełnoklatkowe stałoogniskowe obiektywy z autofokusem, przeznaczone zarówno do fotografii, jak i filmowania. Zapewniają ostrość przy maksymalnie otwartej przysłonie, a przełącznik przysłony z klikiem i bez kliku pozwala używać tego samego obiektywu z ustawieniami skokowymi do zdjęć lub płynną zmianą przysłony podczas filmowania.
- Sniper F1.2: stałoogniskowe obiektywy APS-C z autofokusem o ogniskowych 16, 23, 33, 56 i 75 mm, odpowiednie do portretów, scen nocnych i vlogowania.
Oznaczenia T-stop (obiektywy filmowe):
- Vision Prime: pełnoklatkowe obiektywy filmowe o wartościach T1.4 (24/35/50/75 mm), T1.6 (15 mm) i T4 (makro 150 mm), zapewniające spójne odwzorowanie kolorów w całym zestawie, co ułatwia zmianę obiektywów.
- Astra T1.8: pierwsze na świecie pełnoklatkowe anamorficzne obiektywy filmowe z autofokusem, w wersjach 50, 75 i 100 mm. Choć ustawiają ostrość automatycznie, mają oznaczenia T-stop, ponieważ zostały stworzone z myślą o filmowych procesach pracy.
Podsumowanie
F-stop i T-stop odpowiadają na dwa różne pytania. F-stop informuje o szerokości otworu przysłony, która wpływa na głębię ostrości. T-stop informuje o ilości światła, która przez niego przechodzi, a więc wpływa na ekspozycję. W fotografii wystarczy f-stop, ponieważ resztą zajmuje się światłomierz aparatu. W filmowaniu, zwłaszcza gdy w jednym ujęciu przechodzisz między kilkoma obiektywami, wartości T-stop zapewniają spójną ekspozycję w kolejnych ujęciach. Wiedza o tym, którą wartość odczytujesz, ułatwia wybór odpowiedniego obiektywu i jego prawidłowe ustawienie.
FAQ
Czy T1.4 to to samo co f/1.4?
Niezupełnie. Obiektyw T1.4 przepuszcza tyle światła co teoretycznie idealny obiektyw f/1.4. Jego rzeczywista liczba przysłony jest nieco niższa, więc jego fizyczny otwór przysłony jest odrobinę większy niż f/1.4.
Dlaczego wartość T-stop jest zawsze wyższa niż f-stop?
Ponieważ każdy obiektyw traci część światła wskutek pochłaniania i odbić wewnątrz szkła. Wartość T-stop uwzględnia tę stratę, dlatego może być tylko równa liczbie f-stop lub od niej większa.
Czy można przeliczyć wartość f-stop na T-stop?
Tylko jeśli znasz przepuszczalność obiektywu. Wzór to T = liczba przysłony ÷ √(przepuszczalność). Ponieważ przepuszczalność trzeba zmierzyć, producenci testują obiektywy filmowe indywidualnie, zamiast przeliczać ją na podstawie specyfikacji.
Czy fotografowie muszą zwracać uwagę na wartości T-stop?
Rzadko. Pomiar światła przez aparat uwzględnia światło, które faktycznie dociera do matrycy, więc niewielkie różnice w przepuszczalności są automatycznie korygowane. Wartości T-stop mają największe znaczenie przy filmowaniu z użyciem kilku obiektywów lub zewnętrznych światłomierzy.
